Wiem jedno – Kraj Kwitnącej Wiśni to (z poziomu Europejki, a może bardziej Słowianki) … zwariowana kultura, niebanalni ludzie i zaskakujący kraj. Choć nie umiałabym się w nim odnaleźć i wtopić w tłum (i nie mam tu wcale na myśli swojej postury) i zawsze byłabym w nim gaijinką – kimś obcym, przybyszem z zewnątrz (i albo liczyłabym na taryfę ulgową, albo na potępienie), to nie mogę pozostać na niego obojętna. Nippon zachwyca, intryguje i fascynuje. Jest hipnotyzującą kompilacją skrajności: to cywilizacyjna dżungla o uroku prowincji, sterylna i kiczowata, zaawansowana technologicznie (przyznaję, że opcje „sedesowe” mnie ujęły) i silnie zakorzeniona w tradycji.

A ludzie? Ci należą do Mangi, sushi i paczinko. To zdecydowanie osobliwa – dla mnie – mentalność. Typowy Japończyk jest powściągliwy, poukładany, wręcz sterylny. Na ulicy nie je, nie rozmawia i nie okazuje uczuć. Mieszka w mikro mieszkanku, a seks uprawia w „hotelu miłości” (to lokal o różnie zaaranżowanych pokojach, w którym na tete a tete umawiają się pary i małżonkowie. Seks „na plaży” czy w „średniowiecznej sali tortur” jako antidotum na mieszkanie w akustycznych pudełkach od zapałek). To miłośnik uniformów – i to nie tylko w sensie dosłownym. Owo sformalizowanie ludzkich zachowań, mnogość kajdan, rytuałów, zwyczajów i konwenansów (na przykład w każdym domu są „wyspecjalizowane” pary kapci - mieszkaniowe, toaletowe, do otwierania drzwi gościom, no i drewniaki na balkon), a także nieelastyczność postaw, choć wydawać się mogą okrutnie niewygodne, stanowią raczej źródło dobrostanu - wszak przeciętna długość życia w Japonii jest najwyższa w świecie! Jest to o tyle dziwniejsze, że Japończycy, mieszkańcy wysp (4 dużych i ponad 6800 małych!), żyją w stanie ciągłego zagrożenia (ich kraj leży na styku płyt tektonicznych, co implikuje trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów i fale tsunami). Tymczasem oni z pokorą i spokojem znoszą „czkawkę miasta”, i dźwigając ciężar poczucia tymczasowości, dostosowują się do niej, choćby budując drewniane domy, konstrukcje których kołyszą się w rytmie trzęsień ziemi, dzięki czemu są w stanie przetrwać. Cóż, wszak wieczne jest jedynie to, co niematerialne - jedynym wyrazem buntu przeciw takiemu stanowi rzeczy, wydaje się być zamiłowanie do drzewek bonsai, dających złudzenie panowania nad naturą.

Nie będzie w tym przesady, jeśli powiem, że lektura „Japońskiego wachlarza. Powroty” pióra Joanny Bator to prawdziwa przygoda i fascynujące wyzwanie, zarówno kulturoznawcze, jak i intelektualne (to zdumiewające, jak bardzo jesteśmy różni - niczym ludzie z dwóch różnych planet!). Jej ogromnym plusem jest także warsztat, kobiece pióro i ta szczególną wrażliwość - opowieść jest bardzo sugestywna, uwodzi sensualnymi, plastycznymi opisami i – co mnie urzekło - poetyckimi metaforami i błyskotliwymi komentarzami. Zdecydowanie daleko jej do niemego (i nic nie wnoszącego) zachwytu, patosu czy wyższości niezrozumienia. Bez wątpienia to zasługa samej autorki – spostrzegawczej, ale i pięknie widzącej, posiadającej także umiejętność wywołania wrażenia, że oto widzimy Japonię oczami przechodnia, który mając otwarty umysł, wtopił się w zastaną rzeczywistość. Bez dwóch zdań, rzeczona pozycja to prawdziwa, żywa literatura, spotkaniu z którą czytelnikowi towarzyszy cały wachlarz emocji (i to zdecydowanie nie japońskich:)).

Monika Zalewska-Biełło